Sabah Kavgalarına Son: Çocuğunuz Giyinmeyi Reddediyorsa Ne Yapmalısınız?
Saat sabah 08 suları… Kreş servisi 15 dakika sonra kapıda olacak.
Siz hazırsınız, çanta hazır, kahvaltı da bitti. Bir tek o tişört meselesi kaldı. Ama çocuğunuz yerde, kollarını kavuşturmuş, "Giymiyorum işte!" diyor. Üstelik dün aynı tişörtü hiç sorun çıkarmadan giymişti...
Tanıdık geldi mi?
Bu sabah dramlarının bir sebebi var; Ve bu sebep ne sizin yetersizliğiniz ne de çocuğunuzun inatçılığı. Aksine, bu eylem tam da olması beklenen bir gelişim sürecinin göstergesi. Yazımızda hem bu gerilimin neden olduğunu, hem de sizin ebeveyn olarak neler yapabileceğinizi konuşuyoruz.
Çocuğum neden bu kadar direniyor?
Psikanalist Erik Erikson'un çocuk gelişim teorisine göre, 18 ay ile 3 yaş arasındaki dönem çocuğun "Özerklik mi, Utanç mı?" sorusuyla boğuştuğu kritik bir evredir. (4) Bu dönemde çocuklar kendilerinin "ayrı bir birey" olduğunu fark etmeye başlarlar ve bu farkındalık onlarda güçlü bir bağımsızlık isteği doğurur.
Giyinmek bu konu için mükemmel bir savaş alanıdır. Hangi tişörtü giyeceği, hangi çorabı seçeceği, fermuar mı yoksa çıtçıt mı? Bunların hepsi çocuğunuzun kendi eylemleri üzerindeki kontrolünü test etme fırsatıdır. (5)
Amerikan Montessori Derneği'nin dergisinde yer alan bir değerlendirmede çocuk gelişim uzmanı Stephanie Woo bu durumu şöyle özetliyor: "Bağımsızlık, başkalarına yük olmadan bir şeyi kendi başına yapabilmektir." İşte, giyeceği giysisini seçmek ya da reddetmek, çocuk için tam anlamıyla bu bağımsızlığı prova etmektir. (5)
Bu gelişimin (yani direnişin) 18. ayda başlayıp 3-4 yaş arasında zirveye ulaştığını yine araştırmalar gösteriyor. (3) Yani, en yoğun sabah kavgaları bu dönemde yaşanıyor ve bu tamamen normal bir durum.
Öncelikle duygusal geçişler var.
Giyinmeyi reddetme aslında her zaman giysinin kendisiyle ilgili de değildir. Çoğu zaman bu önde görünenin arkasında başka bir sebep daha vardır.
Uyku geçişi: Pijamasını çıkartmak, "uyku güvenliği"nden ayrılmak anlamına gelebilir. Bu daha küçük çocuklar için gerçek bir geçiş belirtecidir.
Ayrılık kaygısı: Kreş ya da okul zamanı yaklaşıyorsa, giyinmeyi uzatmak bilinçsizce “güvenli ortamdan ayrılmayı geciktirme” stratejisinin bir sonucu olabilir.
Kontrolü kaybetme hissi: Günün gidişatına dair söz hakkı olmadığını hisseden çocuklar, giysileri üzerinden o kontrolü geri almaya çalışır. (1)(6)
Çocuk eğitimi uzmanı Janet Lansbury bu konuda şunu söylüyor: “-Direnişin arkasında genellikle işlenmemiş duygular yatar. Kavganın çözümü giysi değişiminden değil, o duyguların fark edilmesinden geçer.” (2)
Bir de duyu/temas hassasiyeti meselesi var.
Bazı çocukların giysi direnci de aslında bir tercih değil, gerçek bir rahatsızlıktan kaynaklanır. Kötü bir etiketin enseye batması, çorabın kalın dikişi, dar (sıkı) lastikler, hafifçe kaşındıran bir kumaş veya gereksiz dar veya çok geniş yakalar gibi… Bunlar yetişkinlere "küçük şeyler" gibi görünse de, bazıları çocuklar için gerçekten dayanılmazdır. (3)
Bu durumun inatçılıkla ya da şımartılmakla ilgisi yoktur. Duyu işleme hassasiyeti bu yaş aralığında sık görülür ve büyük çoğunluğu zamanla geçer. Ama geçmiyorsa ve diğer durumlarda da (ses, ışık, hareket) benzer aşırı hassasiyetler gözlemleniyorsa, bir çocuk gelişim uzmanına ya da ergoterapi uzmanına danışmak çok değerli olabilir. (3)
Duyu hassasiyeti tamam ama, bu konuda çözüm olarak ebeveynin (bizim) doğru giysi seçmemizin önemi de ortaya çıkar. Tahriş etmeyen etiketli giysiler (genelde yumuşak saten dokulu ve pamuk olanlar daha iyidir), yumuşak tuşeli ve nefes alan pamuk (tercihen organik pamuk) kumaşlar, beli sararken aşırı sıkmayan lastikler, doğru planlanmış kol-yaka ölçüleri (düzgün kalıplı giysiler), hepsi bu hassas dönemde gerçek bir fark yaratır.
Bazen sadece doğru ürünleri seçmekle dahi çocuğun giysiyle kavgasının azalması mümkün olabilir. Bu yaş dönemi giysilerinde, giyme işleminin kolaylığı da gerçekten önemlidir.
Üst giysiler çocuğun yakasını yeterince saracak ama kafadan geçirmeyi de zorlaştırmayacak şekilde olmalıdır. Ya omuzda bir çıtçıt kullanılmalı, ya da uygun yaka açıklığı olan ve esnek (likralı) kumaş kullanılan ürünler seçilmelidir.
Alt giysilerde ise beli ayarlanabilen lastikli pantolonlar (şortlar) veya eğilip-kalkma veya tırmanma için hareket payı verilmiş basen-bacak kalıpları olan giysiler seçilmelidir. Salopetler de iyi bir seçimdir, omuzdan bağlı olması, bel kısmında rahatlığı sağlar.
Peki siz ne yapmalısınız? İşte pratik öneriler:
Akşamdan hazırlanın. Sabah acelesi içinde giysi seçimi çocuk için bunaltıcı olabilir. Akşamdan iki seçenek onunla birlikte belirlenirse, sabah çok daha az sürtüşme yaşanır. Üstelik "Ben seçtim" hissi, sabah o giysiyi giyme ihtimalini de artırır. (1)(7)
İki seçenek sunun, fazla değil. İletişiminize önem gösterin. "Ne giyeceksin?" sorusu bu yaş için gerçekten zorlayıcıdır. Belirsizlik veya çok fazla seçenek, karar yorgunluğu yaratır. (Çocuk ile daha iyi iletişim için yazılarımız da var) (10)(11) Bunun yerine iki giysiyi gösterip "Bu mu, yoksa bu mu?" diye sormak ona hem özgürlük hem de yönetilebilir bir kontrol hissi verir. (1)(7)
Zaman tanıyın ve önceden haber verin. Kahvaltı gibi bir aktiviteden giyinmeye geçiş, çocuklar için zorlu bir "duruş" gerektirir. "5 dakika sonra giyiniyoruz" gibi bir önceden uyarı, bu geçişi çok daha yumuşak hale getirir. (8)
Oyuna dönüştürün. Bu eylemi zorunlu ve sıkıcı bir işlem yerine, bir oyun haline getirirseniz alışması daha kolay olacaktır. "Şarkı bitmeden giyinebilir misin?" ya da "Önce sen mi giyinirsin, ben mi?" gibi küçük yarışmalar işe yarayabilir. Çocuklar baskı altında değil, oyun içinde çok daha kolay hareket ederler. (7)(8)
Rutini sabitleyin. Araştırmalar, sabah rutininin tutarlı olmasının çocuklarda güven ve işbirliği duygusunu artırdığını gösteriyor. (8) Örneğin düzenli olarak kahvaltıdan sonra giyinmek ve her gün aynı sırayla giyinmek gibi. Öngörülebilirlik "giyinme zamanı" kavramını tartışmalı olmaktan çıkarır.
Direnç varsa zorlamayın, önce bağlantı kurun. Çocuk tam bir direnişe geçmişse ve duygusal beyin devreye girmişse, mantıklı konuşmanın pek işe yaramadığını uzmanlar vurguluyor. (1)(2) O anda yapılacak en iyi şey sakin kalmak ve bağlantı kurmaktır. Hatta mümkünse biraz mizah katmak çok iyi olur. "Ayak parmaklarını yiyeceğim!" diyerek çorabı giydiren bir anne, bunun birkaç günde sorunu çözdüğünü aktarıyor. (2)
Savaşları siz seçin. Tişört ters mi giyildi? Çoraplar uyumsuz mu? Yağmurlu havada sandalet mi istiyor? Bunların hangisi gerçekten önemli, hangisi feda edilebilir? Önce siz tercih yapın. Uzmanlar, mümkün olan her durumda bir tolerans alanı açmanın sabah kavgalarını belirgin şekilde azalttığını söylüyor. (3)
Giysi tasarımı bu süreçte de fark yaratır.
"Ben Yaparım!" (9) başlıklı yazımızda da belirttiğimiz gibi, bu yaş grubu için doğru giysi seçimi sürtüşmeyi azaltır. Ama burada bilinmesi gereken bir gerçek daha var: Çocuğun "istemediği" giysi, çoğu zaman rahatsız edici bir giysidir.
Yukarıda da değindik, sıkı bir bel lastiği, çok küçük düğmeler, kaba veya batan dikiş yerleri, sert kumaşlar, dar bir yaka, kalitesiz ve ısıyla kesilmiş jilet gibi kenarı olan bir etiket… Bunlar ve benzerleri sabah "Giymiyorum!" kavgasının görünmez tetikçileri olabilir. Organik pamuktan üretilmiş, nefes alabilen, iyi etiketli ya da dıştan etiketlenmiş, geniş ve doğru kalıplı giysiler bu direncin önemli bir kısmını ortadan kaldırabilir.
Biz OZMOZ'da okul öncesi koleksiyonumuzu tam da bu gerçeği göz önünde tutarak geliştiriyoruz. Yumuşak organik pamuk, sıkmayan lastikler, çocuğun rahatça giyip çıkarabileceği kalıplar, kullanım yerine uygun seçilmiş kumaşlar, bunların hepsi o sabah kavgasını azaltmak için (aslında çocuğunuzun ve sizin mutluluğunuz için) aldığımız tasarım kararları.
(Belki şarkımızı da duydunuz😀 “Aslında bizim için en önemlisi, annenin ve çocuğun içten neşesi”)
Son söz.
Karşı karşıya kaldığınız "Giymiyorum!" anı sinir bozucu, evet.
Ama bir adım geri çekilip baktığınızda aslında çok güzel bir şeyin işareti: Çocuğunuz kendi sesi olduğunu keşfediyor.
Göreviniz o sesi susturmak değil, ona doğru kanalı açmak. Biraz sabır, biraz mizah, epeyce de doğru giysi seçimi… Ve sabah kavgaları sandığınızdan çok daha kısa sürer.
Sağlık ve sevgi ile kalın,
Mukadder Özden, Anne ve Tekstil Mühendisi
İlgilenenler için kaynaklar
(1) My Parent Toolkit — My Child Refuses to Get Dressed: https://www.myparenttoolkit.com/blog/my-child-refuses-to-get-dressed
(2) Janet Lansbury — Getting Dressed Is a Daily Struggle: https://www.janetlansbury.com/2018/05/getting-dressed-daily-struggle/
(3) Today's Parent — Why Won't My Preschooler Get Dressed?: https://www.todaysparent.com/kids/preschool/why-wont-my-preschooler-get-dressed-in-the-morning/
(4) Motherly — Why Your Child Fights Getting Dressed: https://www.mother.ly/health-wellness/its-science/why-does-my-child-fight-getting-dressed/
(5) American Montessori Society — Montessori Life: https://montessorionthedouble.com/wp-content/uploads/2014/06/AMS_magazine_article.pdf
(6) Hand in Hand Parenting — My Child Won't Get Dressed: https://www.handinhandparenting.org/2019/02/my-child-wont-get-dressed/
(7) The Bump — How to Teach Your Toddler to Dress Themselves: https://www.thebump.com/a/tips-toddler-dress-themselves
(8) Huckleberry Care — How to Introduce a Smoother Morning Routine Using a Timer: https://huckleberrycare.com/blog/how-to-introduce-a-smoother-morning-routine-using-a-timer
(9) Ozmoz Blog — "Ben Yaparım!": https://ozmoz.shop/blog/ben-yaparim-cocugunuz-kendi-giyinmek-istiyorsa-ne-yapmalisiniz
(10) Ozmoz Blog – “Çocuğunuz Sizi Dinlemiyorsa Öneriler”: https://ozmoz.shop/blog/cocugunuz-sizi-dinlemiyorsa--oneriler-burada
(11) Ozmoz Blog - Çocuğunuzla Daha iyi İletişim Kurabilirsiniz: https://ozmoz.shop/blog/cocugunuzla-daha-iyi-iletisim-kurmaniz-icin-oneriler