Okuma süresi
Bebek ve Çocuklarda Güneşten Korunma ve Plaj giyimi Önerileri
Yaz gelince çocuklarımız için keyifli günler başlıyor. Deniz kenarında kumda kale yapmak, havuza atlamak, dalgalarla yarışmak... Onları mutlulukla izlerken bir anne olarak içim ısınıyor. Ama mühendis olarak da aklımın bir köşesinde hep aynı soru: O ince mayo, çocukların cildini bu kuvvetli güneşin altında gerçekten koruyabiliyor mu?
Mesleki deneyimim bu soruya "kumaşı değerlendirerek yanıt vermek gerekir" diyor. Plajda çocuğumuzu güneşten koruyan ilk şey, giydirdiğimiz mayonun tasarımı ve kumaşı. Çünkü, çocuklar yalnızca suda yüzerken değil; bir de uzun süreler kumda oynarken de korunmak zorundadır.
İşte bu yazıda, çocuğunuza UV korumalı bir mayo (ya da plaj kıyafeti) seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve bu seçimin önemini mümkün olduğunca açık bir dille anlatmak istiyorum.
Bu yazıda:
konuşacağımız konular.
✓ UV ışınları sadece yukarıdan gelmez.
✓ UPF 50+ ne anlama gelir?
✓ Doğru beden nasıl belirlenir?
✓ Bütüncül koruma nedir?
İlk soru: Bebek ve Çocuk cildi plajda neden ekstra dikkat ister?
Biliyorsunuz sanırım, plajda bizi yakan tek kaynak yukarıdaki parlak güneş değil.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, kuru plaj kumu güneşin UV ışınlarının yaklaşık %15'ini, deniz köpüğü ise yaklaşık %25'ini yansıtır (1). Amerikan Kanser Derneği de su, kum ve benzeri yüzeylerin UV etkisini artırdığını, bu yüzden ekstra dikkat gerektiğini belirtiyor(2). Yani şemsiyenin altında otururken bile, kumdan ve sudan yansıyan ışınlara da maruz kalıyoruz.
Bu neden bu kadar önemli? Çünkü bebeklik ve çocuklukta alınmaya başlayan güneş ışınlarının etkisi yıllar boyu birikiyor. Erken yaşta yaşanabilecek aşırı UV maruziyetinin ise ileride cilt sağlığı açısından uzun vadeli bir risk oluşturduğu biliniyor (2). Avustralya'da yürütülen bir çalışmada (3)(11), düzenli olarak güneş korumalı giysi giyen çocuklarda yeni “benler” (melanositik nevüs) oluşumunun belirgin biçimde azaldığını göstermiş. Yani çocuklara giydirdiğimiz plaj giysileri gereksiz bir tedbir değil, somut bir koruma faktörü.
Alman Hohenstein enstitüsünün hatırlattığı önemli bir nokta ise; Bebekler zaten narin, çocukların da cildi, belli bir yaşa gelene kadar UV ışınlarına karşı yetişkinlerinki kadar dirençli olmuyor (9).
Benekler ise daha da özen ister; uzmanlar 6 aydan küçük bebekleri olabildiğince direkt güneş ışınlarından uzak tutmayı, gölgede ve vücudu örten hafif giysiler ile korunmasını öneriyor (4, 5). Bildiğiniz gibi erken yaş bebeklerinde güneş kremi kullanımı sınırlı; (çok dikkatli seçilmeli, mümkünse kullanılmamalı) bu nedenle asıl koruma giysiler ve gölgede tutarak sağlanmalı.
Bu sebeplerle, plaj çantamızı hazırlarken verdiğimiz kararlar çocuğumuzun eğlenirken gelişmesi yanında sağlığını da etkiliyor.
UV korumalı çocuk mayosu seçerken dikkat edilecek noktalar nedir?
Şimdi yazının kalbine, yani doğru seçimin pratiğine gelelim. Yıllar içinde hem mesleğim, hem de annelik deneyimimden öğrendiğim ve mayo ya da plaj kıyafeti seçerken dikkat ettiğim noktalar şunlar:
1. Vücut örtme oranı ve kalıp etkisi
Bir kumaş en yüksek korumaya sahip olsa dahi, yalnızca cildi örttüğü kadar koruyabilir. Bu yüzden bebek ve çocuklar için uzun kollu yüzücü üstleri, omuzları ve sırtı kapatan kesimler çok değerlidir. Nitekim güneş koruyucu giysi standartları, bikini gibi vücudu az kapatan ürünlerin yüksek koruma değerine sahip olsalar bile "güneş koruyucu" iddiasında bulunmasını uygun görmez (6). Plajda uzun saatler geçirecek bir çocuk için, kollarını, olabildiğince boynunu ve sırtını kapatan bir model, açık bir mayoya göre çok daha fazla cildi korur.(7)
Bir anı; kendi çocuğumuz için bu formatta bir giysiyi Avustralya'dan 1996 yılında eşim getirmişti, ülkemizde daha bu konular konuşulmuyordu bile. Dünyanın ilk UPF standardı Avustralya+New Zealand tarafından 1996'da yayınlanan AS/NZS 4399 standardı; ve Dünya'da hemen tüm ülkelerde kullanılan UPF standartları bunu baz alır.
2. Etiketteki UPF değeri nedir?
Mayonun veya plaj giysisinin etiketinde yer alan UPF (Ultraviyole Koruma Faktörü) değeri, kumaşın güneşin UV ışınlarının ne kadarını bloke ettiğini gösterir. Örneğin, UPF 50 değerine sahip bir kumaş, ışınların yaklaşık %98'ini bloke eder (5).
Kaynak: (6) Avustralya, Arpansa yayını
Uluslararası sınıflandırmada giysiler için UPF tablosu:
✓ UPF 15 : Asgari düzey
✓✓ UPF 30 : İyi düzey
✓✓✓ UPF 50 : (ve üzeri) Mükemmel koruma
Skin Cancer Foundation gibi kuruluşlar çocuk giysilerinde UPF 30 ve üzerini öneriyor (5).
Yani bir plaj giysisi etiketinde UPF 50+ ibaresini görmek, plaj koşulları için size gönül rahatlığı veren bir işaret olur.
3. Islakken koruma etkisi
Bu nokta plaj ve havuz için kritik öneme sahiptir ve sıradan giysilerle mayolar arasındaki en önemli farklardan biridir. Pek çok kumaş ıslandığında daha fazla ışık geçirir, yani koruyuculuğu düşer.
Örneğin sıradan, gevşek dokulu (süprem örgülü) beyaz bir pamuklu tişört zaten düşük bir koruma sağlar (UPF 5-15) ve ıslanınca bu değer daha da azalır (6). Ama, Interlok dediğimiz (ve bizim de Ozmoz koleksiyonlarında en çok kullandığımız) pamuk kumaşlarda ise, süprem'e kıyasla çok daha iyi bir koruma sağlanır, UPF 50 civarına çıkabilir.(12)
Mayolarda ve su giysilerinde kullanılan sentetik kumaşlarda da bu teknik ayrım önemlidir. Doğru markalarda ince sentetik ipliklerden interlok tekniği ile yapılmış mayoluk kumaşlar tercih edlir. Suyla sürekli temas eden bir mayonun, ıslakken bile koruyuculuğunu sürdürecek şekilde tasarlanmış olması gerekir. Bu yüzden yeterli miktarda elastan içermelidir. (Lycra en çok bilinen elastan adıdır) Hem mayo hem plaj koruyucu giysisi olarak özel olarak üretilmiş, sıkılığı ve elastanı doğru ayarda ve koruyuculuğu test edilmiş ürünleri tercih etmek önemlidir.
Bu noktada uluslararası bir gelişmeden de söz etmem gerek. Almanya merkezli Hohenstein enstitüsünün geliştirdiği UV STANDARD 801, bir kumaşın koruma değerini yalnızca yeni ve kuru halde değil; ıslakken, gergin ve kullanımla yıpranmış halinde de ölçtüğü için son 3-4 yıldır en titiz UV koruma testlerinden biri sayılıyor (9). Bu standart giysinin gerçek kullanım koşullarındaki performansına bakıyor. Biz de yurt dışındaki markalar için yaptığımız üretimlerde bu standarda uygun, Almanya'da test edilmiş kumaşlar kullanıyoruz. Ancak, Türkiye'de henüz bu testin yapılabildiği bir altyapı bulunmuyor. Bu nedenle AS/NZS 4399 ölçüm metodunu baz alan TS/EN 13758 standardımıza uygun testler yapıyoruz. Sitemizde veya satış noktalarımızda sunulan mayo ve plaj giysisi gruplarımız test edilmiş UPF 50+ koruma değerine sahip.
4. Örgü/dokuma sıklığı ve renk etkisi
Yukarıda belirttim, sıkı yapılı kumaşlar, gevşek olanlara göre daha az ışık geçirir. Plaj giysileri ve mayoların büyük kısmı örme kumaştan, bazı ürünler de dokuma kumaştan yapılırlar. Örme kumaşlar vücuda oturmayı sağlayan esneklikleri ile tercih edilir. Dokuma kumaşlar ise erkek çocuk yüzme şortları veya büyük çocuklarda rüzgar sörfü/padel gibi aktiviteler için rüzgar ceketleri gibi alanlarda kullanılır.
Bir kumaşın ne kadar sıkı olduğunu anlamanın pratik bir yolu, onu ışığa tutup arkasından ne kadar ışık geçtiğine bakmak olabilir; ne kadar az ışık geçerse koruma o kadar iyidir (5). Kumaş rengi de bir miktar fark yaratır: koyu ve canlı renkler UV ışınlarının bir kısmını daha fazla emer (8). Ancak açık ve parlak renkler de yansıtma etkisi ile ısıyı daha az tutarak çocuğu serin tutar ve ayrıca kalabalık bir sahilde onu gözle takip etmenizi kolaylaştırır. Bu noktada tek bir doğru bulmak biraz zordur. Önerim yapısı sıkı, kalitesi iyi kumaşı doğru bir kalıp ile kullanan modelleri seçmeniz olur. Kalıp için de yaka formu, kol evi veya paça/ağ oyuntusu gibi konfor faktörlerine bakabilirsiniz.
5. Beden ve hareket özgürlüğü önemlidir
Sıkı kumaş daha çok korur demiştik, ama çok sıkan bir mayo da çocuğun rahat etmesini, kolayca oynamasını engeller. Tüm plaj giysileri vücuda oturmalı, biraz da esnemelidir, ama aşırı sıkı bir mayo çocuğun hareketlerini kısıtlama yanında kan dolaşımını da olumsuz etkileyebilir. Ayrıca çok esneyen örme yapı açılır ve ipliklerin arasında daha çok güneş ışığı cilde ulaşır. Eğer tersine, bol kesimli bir giysi olursa da hem suya girildiğinde sıkıntı ve risk yaratır; hem de çocuğun oyunlarında takılma, kaza riski gibi olasılıklar doğurabilir. Çocuğun içinde rahat hareket edebileceği ve ne çok sıkan ne de aşırı bol bir beden seçmek hem konfor hem koruma açısından dikkate alınmalıdır.
Mayo tek başına yeterli mi? Plaj koruma seti nedir?
Plajda çocuğumuzu tek bir ürünle korumak mümkün olmaz. Bir bütün olarak düşünmek gereklidir. Mayonun veya plaj giysisinin yanında, şapka da en az mayo kadar önemlidir. Klasik kepler veya "beyzbol şapkaları" yüzün yan kısımlarını ve enseyi açıkta bırakırken; komple çerçeveli, yüzü, kulakları ve enseyi çepeçevre gölgeleyen kenarlı bir şapka tamamlayıcı bir koruma sağlar (6). Şapka konusunda da çok çalışıyoruz, bu nedenle o konuyu detaylı bir yazı konusu yapmayı planlıyorum.
Ayrıca, çocuğun gözlerini koruyan bir güneş gözlüğü (8) ve en yoğun saatlerde (genellikle öğle saatleri) gölge ve giysiyle örtülemeyen bölgelere uygulanan "doğru seçilmiş" bir güneş kremi, bu setin diğer parçalarıdır. (Öğle saatlerinde plajda olmayı hiç bir uzman tavsiye etmese de, çocuklar oyundan kolay vazgeçmiyorlar)
Evet, krem değerli ve daha çok bilinen bir tamamlayıcı, ama özellikle bebeklerde tek başına yeterli bir çözüm olarak görülmemeli. Yukarıda bahsetmiştik, ana koruma gölgede olmaktan, plaj giysisinden ve şapkadan geliyor. Bunun temel nedeni de, bebeklerin cilt bariyerinin henüz olgunlaşmamış olması ve kimyasal içerikleri yetişkinlere göre daha kolay vücuda alması. Bu hassasiyet uygun olmayan ürünle birleşirse tahriş veya alerjik tepki riskini artırıyor. (10)
Gölge ve giysinin korumaya yetmediği durumlarda, yalnızca yüz ve el gibi küçük bölgelere, mineral içerikli (çinko oksit veya titanyum dioksit) ve koku/parfüm içermeyen bir ürünü "doktorunuza danışarak" kullanmak tercih edilebilir. Bu kremin de SPF 30 ve üzeri olması faydalı olacaktır. 6 aydan büyük bebeklerde ise güneşten koruyucu kremler daha rahat kullanılabilir, ama yine de giysi koruması temel faktör olmaya devam eder.
Özetle, mayo (plaj giysisi), koruma çerçevesinin su ve kumla en çok temas eden, dolayısıyla en kritik parçasıdır; ama tek başına yetmez, bir bütünlük içinde tam korumayı sağlar.
Son söz
Çocuklarımız için önemli bir noktayı en sona bırakmak istedim. O da sürdürülebilirlik. Malum, deniz ve plaj giysilerinin temel kaynağı sentetik lifler (Polyester veya Polyamid) ve bunlar da petrol türevi; ayrıca doğada yok olmuyorlar. Bu nedenle çocuklarımızın ve torunlarımızın gelecekte yaşayacakları Dünya için sürdürülebilirlik konusu çok önemli.
Bugün yurt dışına neredeyse tamamen "sertifikalı recycled" mayo ve plaj giysisi üretip ihraç ederken, kendi ülkemizde bu ürünler hakkında bilgi birikimi ve anlamlı bir talep oluşmamış olmasını görmek bir anne ve üretici olarak içimi biraz acıtıyor. Yine de vazgeçmedik, sitemizde bu ürünlerden bir kısmını sunmaya devam ediyoruz ve umarım zamanla artan talep, bu giysilerin sayısını yeniden çoğaltmamıza imkan verir.
Sözü epey uzattım; Bir anne olarak, çocuklarımız yaz neşesini doyasıya yaşarken onların cildini de korumanın ne kadar değerli olduğunu gayet iyi biliyorum. Doğru bir mayo seçimi; vücudun riskli bölgelerini örten doğru bir kalıp ve ıslakken bile süren bir koruma sağlayan sıkı yapılı kaliteli bir kumaş demektir.
Ozmoz olarak biz, ürünlerin işlevine göre hangi temellere dayanması gerektiğini titizlikle irdeliyor, buna çok özen gösteriyoruz. Örneğin bebek ve çocuklarımızın cildine değen ana katman giysilerimizi olabildiğince GOTS sertifikalı organik pamuktan üretiyoruz. Ama, plajda veya havuz kenarında su, kum ve yoğun güneş etkisi altında özel koşullar gerektiren mayo ve giysi ürünlerimizde, koruyuculuğu ve dayanıklılığı öne çıkaran sürdürülebilir kumaşları tercih etmeye çalışıyoruz.
Çünkü evlatlarımıza en doğru kumaşı sunmayı, bir tercih değil, bir sorumluluk olarak görüyoruz.
Sevgi ve sağlıkla kalın,
Mukadder Özden, Anne ve Tekstil Mühendisi
Bu yazılarımızı da okuyabilirsiniz
Yazın bebeğimi nasıl giydirmeliyim? İşte kapsamlı bir rehber
Sertifikalı organik pamuk nedir, neden önemlidir?
Okul öncesi çocuk giyiminde nelere dikkat etmeliyiz?
Tatillerde birlikte yapılabilecek diğer aktiviteler ne olabilir?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
UV korumalı çocuk mayosu seçerken en önemli kriter nedir?
Tek bir kriter yerine birkaçına birlikte bakmak gerekir: vücudu iyi örten bir kesim (uzun kol gibi), etikette UPF 30 ve üzeri (tercihen 50+) bir değer, ıslakken bile süren bir koruma ve sıkı dokulu kaliteli bir kumaş. Bunlar bir araya geldiğinde plaj için güvenli bir seçim yapmış olursunuz.
Erkek çocuk ve kız çocuk mayolarında UV koruması açısından fark var mı?
UV koruması cinsiyete değil, kumaşa ve kesime bağlıdır. Erkek ya da kız çocuk fark etmeksizin önemli olan, mayonun vücudu ne kadar örttüğü ve kumaşın koruyuculuğudur. Vücudu daha çok kapatan uzun kollu modeller, her iki grup için de daha fazla koruma sağlar.
Sıradan bir mayo ya da pamuklu tişört plajda yeterli korur mu?
Sıradan, ince bir pamuklu giysi düşük seviyede koruma sağlar ve bu koruma ıslandığında bu daha da azalır. Plaj ve havuz gibi suyla sürekli temas edilen, güneşin de kum ve sudan yansıdığı ortamlarda, koruyuculuğu test edilmiş ve etiketinde UPF değeri belirtilmiş özel bir mayo tercih etmek daha güvenlidir.
Çocuğum gölgede oynuyorsa yine de mayoya ve korumaya gerek var mı?
Evet. Kuru kum güneşin UV ışınlarının yaklaşık %15'ini yansıtır, bu yüzden çocuğunuz şemsiye altında bile yansıyan ışınlara maruz kalabilir. Gölge önemli bir önlemdir ama tek başına yeterli değildir; vücudu örten bir mayo bu yansıyan ışınlara karşı da koruma sağlar.
Bebeğime güneş kremi mi sürmeliyim, yoksa mayo ve gölge yeterli mi?
6 aydan küçük bebeklerde öncelik gölge ve vücudu örten giysidir; bu yaşta güneş kremi kullanımı sınırlıdır. Daha büyük çocuklarda ise mayoyla örtülemeyen bölgelere uygun bir güneş kremi eklenebilir. En sağlıklısı, bebeğinizin durumuna özgü bir öneri için doktorunuza danışmanızdır.
Uygulama Rehberi: Bir Mayonun UV Koruyuculuğunu Evde Nasıl Değerlendirirsiniz? (HowTo)
Satın almadan önce bir kumaşın koruyuculuğunu basitçe anlamanın yolu nedir?
Laboratuvar testi olmadan kesin bir UPF değeri ölçemeyiz, ama evde basit bir gözlemle kumaşın koruyuculuğu hakkında pratik bir fikir edinebiliriz. İşte güvenli ve kolay yöntem:
Gerekli Malzeme ve Araçlar:
- Malzemeler: Değerlendirmek istediğiniz mayo ya da plaj kıyafeti, bir miktar su.
- Araçlar: Bir pencere ya da parlak bir lamba.
Tahmini İşlem Süresi:
5 Dakika
Adım Adım Değerlendirme Aşamaları:
- Kumaşı Işığa Tutun: Mayoyu bir pencerenin ya da parlak bir lambanın önüne gerin ve arkasından ne kadar ışık geçtiğine bakın. Ne kadar az ışık geçerse koruma o kadar iyidir.
- Islakken Tekrar Bakın: Aynı kumaşı hafifçe ıslatıp tekrar ışığa tutun. Plaj ve havuz için en kritik aşama budur; ıslanınca belirgin biçimde daha fazla ışık geçiren bir kumaş, suda koruyuculuğunu kaybediyor demektir.
- Esneterek de Kontrol Edin: Kumaşı hafifçe gerin ve ışığa tutun. Aşırı esneyen, gerildiğinde ışığı belirgin biçimde geçiren bir kumaş, vücudu sıkı sardığında daha az koruyabilir.
- Kalıbı kontrol edin: Mayonun çocuğunuzun cildini ne kadar örttüğüne bakın. Uzun kollu ve sırtı kapatan modeller, plajda uzun saatler için açık kesimlere göre daha güvenlidir.
Detaylı Bilgi İçin Kaynaklar
1) Dünya Sağlık Örgütü (WHO): Radiation: Ultraviolet (UV) radiation
2) American Cancer Society: What Factors Affect UV Risk?
3) National Library of Medicine (PMC): Sun-Protective Clothing Worn Regularly during Early Childhood Reduces the Number of New Melanocytic Nevi (North Queensland RCT)
4) HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics): Sun Safety: Information for Parents About Sunburn & Sunscreen
5) DermNet: Sun Protective Clothing
6) ARPANSA (Avustralya Radyasyon Koruma Kurumu): Labelling sun protective clothing
7) National Library of Medicine (PMC / Cureus): Assessment of UV Protection for Children's Summer Clothing
8) UCSF Benioff Children's Hospitals: Sun Safety for Children and Babies
9) Hohenstein Institute: UV 801 Standard
10) FDA: Should You Put Sunscreen on Infants?
11) James Cook university, AU: The incidence of Melanocytic Naevi in young children
12) Dergipark, Tekstil ve Konfeksiyon: Pamuklu Örme Kumaşlarda UV Işınlarının Geçirgenliğinin Ölçümü